Planlı ya da plansız su kesintileri, özellikle altyapı çalışmalarının yoğun olduğu şehirlerde sık yaşanır. Su geri geldiğinde musluktan önce bulanık, bazen kahverengi bir su akar ve birkaç dakika sonra düzelir. Ancak bina deposu olan yerlerde bu ilk bulanık su musluktan değil, doğrudan depoya dolar. Sorun da burada başlar.
Kesinti sırasında borularda neler olur?
- Basınç düşmesi: Şebeke boşaldığında borulardaki basınç düşer; çatlak ya da gevşek bağlantılardan dışarıdaki toprak suyu ve kirli su içeri emilebilir.
- Tortunun yerinden oynaması: Borunun dibinde yıllarca birikmiş çökelti, su yeniden basınçla geldiğinde yerinden kalkar.
- Tamir sırasında giren kir: Arızalı hattın onarımı sırasında açılan borulara toprak, çamur ve kum girebilir.
- Hava cebi ve darbe: Hattın yeniden dolması sırasında oluşan hava ve basınç darbeleri boru çeperindeki pası ve biyofilmi kopartır.
Bu su depoya girince ne olur?
Depoya dolan bulanık su, depo durgun olduğu için birkaç saat içinde dibe çöker. Su kısa süre sonra berrak görünür; ama dipte ince bir çamur tabakası oluşmuştur. Bu tabaka:
- Bakteriler için besin ve barınak sağlar,
- Şebekeden gelen bakiye kloru tüketir,
- Her yoğun kullanımda (sabah saatleri gibi) yeniden karışarak musluğa bulanık su olarak gelir,
- Termosifon, kombi, çamaşır ve bulaşık makinelerinde tortu ve kireç birikimine yol açar,
- Şamandıra ve vanalarda sıkışma yaparak taşmaya ya da susuz kalmaya neden olabilir.
Hangi kesintiler sonrası temizlik gerekir?
| Durum | Öneri |
|---|---|
| Birkaç saatlik planlı kesinti, su berrak geldi | Muslukları akıtın, temizlik gerekmez |
| Su bulanık ya da renkli geldi | Depo dibini kontrol edin; tortu varsa temizlik |
| 72 saati aşan kesinti | Temizlik ve dezenfeksiyon önerilir |
| Ana hat arızası / patlak boru tamiri | Temizlik ve dezenfeksiyon önerilir |
| Sel, su baskını, deprem | Temizlik, şok klorlama ve analiz şart |
Su geri geldiğinde adım adım ne yapmalı?
- Depo girişinde bir by-pass ya da tahliye vanası varsa, ilk gelen bulanık suyu depoya almadan tahliye edin.
- Bina girişindeki ana muslukları (bahçe musluğu gibi) birkaç dakika açarak hattaki çamurlu suyu boşaltın.
- Depo kapağını açıp suyun berraklığına ve dibe bakın. El fenerinin ışığında dipte kahverengi bir tabaka görüyorsanız depo kirlenmiştir.
- Su berraklaşana kadar içme ve yemek için şişe su kullanın.
- Termosifon ve kombinin tahliye vanasından birkaç litre su alarak dipteki tortuyu boşaltın.
- Musluk aeratörlerini söküp temizleyin.
- Dipte tortu varsa ya da kesinti 72 saati aştıysa depo temizliği ve dezenfeksiyonu yaptırın.
Sık kesinti yaşanan bölgelerde depo girişine bir ön filtre (kartuşlu ya da otomatik ters yıkamalı) taktırmak depoya giren tortuyu ciddi şekilde azaltır. Filtrenin düzenli temizlenmesi şarttır; tıkanmış bir filtre depoyu besleyemez.
Afet sonrası durum
Deprem, sel ve su baskınlarından sonra depo yalnızca tortu değil, kanalizasyon ve yüzey suyuyla da kirlenmiş olabilir. Ayrıca depoda ve bağlantılarda çatlaklar oluşmuş olabilir. Bu durumda yapılması gerekenler: depo kullanılmadan önce yapısal kontrol, tam temizlik, şok klorlama, durulama ve mutlaka mikrobiyolojik analiz. Analiz sonucu gelene kadar suyun içme ve yemek amaçlı kullanılmaması gerekir.
Kesinti öncesi hazırlık
Planlı kesintiler genellikle su idareleri tarafından önceden duyurulur. Kesinti öncesinde deponun dolu olduğundan emin olmak, bina sakinlerine duyuru yapmak ve içme suyu için şişe su ayırmak, kesintiyi daha az sıkıntılı hale getirir. Kesinti sırasında depo suyunu tasarruflu kullanmak, depo dibine kadar inilmesini ve dipteki tortunun musluklara çekilmesini engeller.
Depo dibine inildiğinde ne olur?
Uzun kesintilerde depo tamamen boşalabilir. Bu durumda hidrofor dipteki tortulu suyu çeker ve musluklara bulanık su gelir; hidrofor havayla çalışarak zarar görebilir. Bazı hidroforlarda kuru çalışma koruması bulunur; yoksa depo boşalmak üzereyken hidroforun kapatılması önerilir.
Ön filtre seçenekleri
| Filtre | Özellik | Bakım |
|---|---|---|
| Kartuşlu tortu filtresi | Ucuz, kolay montaj | Kartuş düzenli değişmeli |
| Elle ters yıkamalı filtre | Kartuş yok, vana ile temizlenir | Ayda bir ters yıkama |
| Otomatik ters yıkamalı filtre | Kendini temizler | Elektrik ve periyodik kontrol |
| Siklon (kum ayırıcı) | Kum ve iri tortu için | Dip boşaltma |
Filtreler depoya giren tortuyu azaltır ama mikroorganizmaları tutmaz ve dezenfeksiyonun yerini almaz.
Kesinti sonrası belirtiye göre hızlı karar tablosu
| Gözlem | Ne anlama gelir? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| İlk dakikalarda bulanık, sonra berrak | Hattaki tortu geldi geçti | Muslukları akıtın; depo dibini kontrol edin |
| Saatler sonra hâlâ bulanık | Depoda karışmış tortu | Depo dibini kontrol edin, temizlik planlayın |
| Kahverengi su | Boru pası ya da şebeke tortusu | Akıtın; sürerse su idaresine bildirin |
| Koku (küf, toprak) | Depoda biyolojik aktivite | Temizlik ve dezenfeksiyon |
| Kanalizasyon kokusu | Ciddi kirlenme | Suyu kullanmayın, acil kontrol ve analiz |
| Basınç düşük | Hidroforda hava, filtre tıkanması | Hidrofor ve filtre kontrolü |
Su idaresinin ve binanın sorumluluk sınırı
Şebekede yaşanan arızalar ve kesintiler su idaresinin sorumluluğundadır; su idaresi arızayı giderdikten sonra hatları yıkar ve gerekirse dezenfekte eder. Ancak bina girişinden sonra, yani bina deposunda ve iç tesisatta biriken tortu ve oluşan kirlenme bina yönetiminin sorumluluğundadır. Bu yüzden kesinti sonrası su idaresinin “su verildi” duyurusu, bina deposunun temiz olduğu anlamına gelmez.
Sık kesinti yaşanan bölgeler için öneriler
- Depo hacmini 1,5–2 günlük tüketime göre planlayın; ancak suyun durgun kalmaması için bölmeli depo tercih edin.
- Depo girişine tortu filtresi takın ve düzenli temizleyin.
- Hidrofora kuru çalışma koruması taktırın.
- Temizlik takviminizi yılda üç temizliğe çıkarın.
- Kesinti sonrası depo dibini kontrol etmeyi bina görevlisinin rutin işlerine ekleyin.
Sık sorulanlar
Su berrak geliyor, yine de temizlik gerekir mi?
Kesinti kısa sürdüyse ve su ilk andan itibaren berraksa genellikle gerekmez. Ancak kesinti uzun sürdüyse dipteki tortuyu görmek için depoyu kontrol edin.
Kesinti sırasında depodaki su kullanılabilir mi?
Evet, kesintiden önce dolu olan depo suyu kesinti sırasında kullanılabilir; deponun asıl amacı da budur. Sorun, kesinti sonrası depoya giren ilk sudadır.
