Su deposu temizliğinde kullanılan dezenfektanlar, Türkiye’de “biyosidal ürün” olarak sınıflandırılır ve Sağlık Bakanlığı’nın düzenlemesine tabidir. Bu, sıradan bir temizlik malzemesi ile depoya konulabilecek bir ürün arasındaki farkın yasal karşılığıdır.
Biyosidal ürün nedir?
Biyosidal ürün; zararlı organizmaları (bakteri, virüs, mantar, alg, böcek, kemirgen) yok etmek, etkisiz hale getirmek ya da kontrol altına almak amacıyla kullanılan kimyasal ürünlerdir. Türkiye’de Biyosidal Ürünler Yönetmeliği, Avrupa Birliği düzenlemesiyle uyumlu olarak bu ürünleri kullanım alanlarına göre ürün tiplerine ayırır. İçme suyu dezenfeksiyonunda kullanılan ürünler ayrı bir ürün tipindedir ve bu kullanım için ruhsat almış olmaları gerekir.
Ruhsat ne anlama gelir?
- Ürünün etken maddesi ve oranı değerlendirilmiştir.
- İçme suyu kullanımında güvenli olduğu kabul edilen dozlar belirlenmiştir.
- Etiket bilgileri, kullanım talimatı ve güvenlik bilgi formu denetlenmiştir.
- Üretici ve ithalatçı bellidir, ürün izlenebilir durumdadır.
Ruhsatlı bir ürünün etiketinde ruhsat tarihi ve numarası, etken madde ve oranı, kullanım alanı ve dozaj bilgisi yer alır.
Merdiven altı kimyasalların gizli tehlikesi
Piyasada bidonla satılan, etiketi olmayan ya da yalnızca “klor” yazan ürünler, maliyeti düşürmek isteyen firmalar tarafından kullanılabiliyor. Bu ürünlerin riskleri:
- Etken madde oranı belirsizdir: Ya yetersiz kalır ve bakteri ölmez, ya da aşırı yüksektir ve su içilmez hale gelir.
- Ağır metal ve safsızlık içerebilir: Endüstriyel kalite ürünler içme suyu için saflık kontrolünden geçmemiştir.
- Stabilizan ve katkı maddeleri: Havuz ve yüzey temizliği ürünlerindeki katkılar suda kalıntı bırakır.
- Yasal sorumluluk: Bir sağlık sorunu yaşandığında, ruhsatsız ürün kullanıldığı tespit edilirse hem firma hem bina yöneticisi sorumluluk altına girer.
Yanlış dozajın etkileri
Eksik dozaj
Yetersiz dezenfeksiyon, bakterilerin bir kısmını öldürür ama en dayanıklıları hayatta kalır. Biyofilm içindeki bakteriler korunur ve kısa sürede yeniden çoğalır. Suda “dezenfekte edildi” yanılgısı yaratır.
Aşırı dozaj
Gözlerde yanma, ciltte kuruluk ve kaşıntı, yoğun koku ve tat bozukluğu yapar. Organik maddeyle tepkimeye girerek trihalometan gibi istenmeyen yan ürünler oluşturur. Depo ve tesisatta korozyonu hızlandırır, contaları ve kaplamaları yıpratır.
Firmanızın kullandığı ürünü nasıl kontrol edersiniz?
- Ürünün adını ve ruhsat bilgisini tutanakta görmek isteyin.
- Ürün ambalajının etiketli ve orijinal olduğuna bakın.
- Uygulanan dozun ve temas süresinin tutanağa yazılmasını isteyin.
- Teslimde serbest klor ölçümünü önünüzde yapmalarını isteyin.
- Firmanın biyosidal ürün uygulama yetkisi olup olmadığını sorun.
Kullanılan ürünün adını öğrendikten sonra Sağlık Bakanlığı’nın biyosidal ürün kayıtlarından ürünün ruhsatlı olup olmadığını kontrol edebilirsiniz.
Ürün tipleri ve içme suyu
Biyosidal ürünler kullanım amaçlarına göre ürün tiplerine ayrılır. Örneğin insan hijyeni için kullanılan el dezenfektanları, yüzey dezenfektanları, gıda ile temas eden yüzeylerin dezenfektanları ve içme suyu dezenfektanları ayrı ürün tipleridir. Bir ürünün yüzey dezenfeksiyonu için ruhsatlı olması, onun içme suyu deposunda kullanılabileceği anlamına gelmez. Bu yüzden ruhsat belgesinde ürünün içme suyu dezenfeksiyonu amacıyla ruhsatlandırıldığından emin olunmalıdır.
Etiket nasıl okunur?
- Ruhsat tarihi ve numarası: Ürünün yasal olarak satışta olduğunu gösterir.
- Etken madde ve oranı: Örneğin sodyum hipoklorit %12 gibi; dozaj hesabı bu orana göre yapılır.
- Kullanım alanı: İçme suyu dezenfeksiyonu açıkça yazmalıdır.
- Kullanım dozu ve temas süresi: Üreticinin önerdiği ve ruhsatta onaylanan değerler.
- Üretim ve son kullanma tarihi: Klorlu ürünlerde aktif madde zamanla azalır.
- Güvenlik uyarıları: Karıştırılmaması gereken ürünler, kişisel koruyucu donanım.
- Üretici ya da ithalatçı bilgisi: Ürünün izlenebilirliği.
Güvenlik bilgi formu
Her biyosidal ürünün bir güvenlik bilgi formu vardır. Bu form; ürünün tehlikelerini, ilk yardım önlemlerini, depolama koşullarını, kişisel koruyucu donanım gerekliliklerini ve atık bertarafını anlatır. Kurumsal müşteriler, özellikle hastane, okul ve gıda işletmeleri, kullanılan ürünlerin güvenlik bilgi formlarını dosyalarında tutmalıdır.
Biyosidal ürünlerin saklanması
- Serin, kuru ve güneş görmeyen bir yerde saklanmalı; sıcak ve ışık klorlu ürünleri hızla bozar.
- Asitli ürünlerden ve amonyaklı temizlik maddelerinden ayrı tutulmalı.
- Çocukların ulaşamayacağı, kilitli bir dolapta muhafaza edilmeli.
- Orijinal ambalajında, etiketi sağlam şekilde kalmalı; başka şişelere aktarılmamalı.
- Son kullanma tarihi geçmiş ürün kullanılmamalı.
Uygulayıcı yetkinliği
Doğru ürün kadar, ürünü uygulayan kişinin yetkinliği de önemlidir. Dozaj hesabı, temas süresi, kişisel güvenlik ve atık suyun yönetimi bilgi ve deneyim gerektirir. Biyosidal ürün uygulaması yapan firmaların personelinin bu konuda eğitim almış olması ve uygulamanın kayıt altına alınması beklenir.
Biyosidal ürün ile temizlik ürünü farkı
Deterjan ve temizlik ürünleri kiri, yağı ve lekeyi uzaklaştırır; mikroorganizmaları öldürmek için tasarlanmamıştır. Biyosidal ürünler ise mikroorganizmaları etkisiz hale getirmek için tasarlanmıştır. Su deposu temizliğinde her iki işlev de gereklidir ama farklı aşamalarda: mekanik temizlik kiri ve biyofilmi uzaklaştırır, biyosidal ürün ise geride kalan mikroorganizmaları etkisiz hale getirir. İçme suyu deposunda deterjan kullanılması önerilmez; köpük ve kalıntı bırakır, durulanması zordur.
Sık sorulanlar
Evde kullandığım çamaşır suyu biyosidal ürün değil mi?
Bazı çamaşır suları yüzey dezenfeksiyonu için biyosidal ruhsatına sahip olabilir, ancak içme suyu dezenfeksiyonu için ruhsatlı değildir ve parfüm gibi katkılar içerebilir.
Ruhsatlı ürün daha mı pahalı?
Evet, genellikle daha pahalıdır; ancak bir depo temizliğinin toplam maliyeti içinde ürün payı küçüktür. Ruhsatsız ürünle yapılan tasarruf, olası riskler yanında anlamsızdır.
