Su deposu temizliğinin işe yarayıp yaramadığını ve suyun gerçekten güvenli olup olmadığını gösteren tek şey ölçümdür. Bu yazı, hem temizlik sırasında yerinde yapılan ölçümleri hem de laboratuvar analiz raporlarını anlamanız için hazırlandı.
Yerinde (sahada) ölçülen parametreler
Taşınabilir ölçüm cihazlarıyla temizlik sonunda birkaç dakikada ölçülebilen değerlerdir. Temizliğin kalitesini ve suyun kullanıma hazır olup olmadığını gösterirler.
| Parametre | Hedef / sınır | Ne anlatır? |
|---|---|---|
| Serbest klor | 0,2–0,5 mg/L (teslimde) | Dezenfeksiyonun yapıldığını ve suda koruma kaldığını |
| pH | 6,5–9,5 (ideal 7–8) | Suyun asidik ya da bazik olduğunu; klorun etkinliğini |
| Bulanıklık | < 1 NTU (hedef) | Tortu, partikül ve durulamanın yeterliliğini |
| İletkenlik | < 2500 µS/cm | Çözünmüş mineral ve tuz miktarını |
| TDS | İletkenlikle ilişkili | Toplam çözünmüş madde |
| Sıcaklık | Soğuk su < 20 °C | Bakteri ve Legionella riski |
Serbest klor ölçümü
En sık kullanılan yöntem DPD (dietil-p-fenilendiamin) yöntemidir: su numunesine reaktif eklenir, oluşan pembe rengin yoğunluğu fotometre ya da renk karşılaştırma ile okunur. Dijital fotometreler daha hassas sonuç verir.
pH ölçümü
Kalibre edilmiş dijital pH metre ile ölçülür. pH 8’in üzerinde klorun dezenfeksiyon gücü belirgin şekilde düşer; bu yüzden pH, klor değerini yorumlamak için de gereklidir.
Laboratuvarda bakılan parametreler
Mikrobiyolojik
| Parametre | Sınır (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Yönetmeliği) | Anlamı |
|---|---|---|
| E. coli | 0 / 100 mL | Dışkı kaynaklı kirlenme |
| Enterokok | 0 / 100 mL | Dışkı kaynaklı kirlenme (daha dirençli) |
| Koliform bakteri | 0 / 100 mL | Genel mikrobiyolojik kirlenme göstergesi |
| Clostridium perfringens | 0 / 100 mL (yüzey suyu kaynaklıysa) | Eski ya da dirençli kirlenme |
| Koloni sayısı (22 °C) | Anormal değişim olmamalı | Genel bakteri yükü |
| Legionella | Ayrıca istenir | Duş ve sıcak su sistemlerinde risk |
Kimyasal
| Parametre | Sınır değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Nitrat | 50 mg/L | Gübre, kanalizasyon (özellikle kuyu suyu) |
| Nitrit | 0,5 mg/L | Kirlenme, nitrifikasyon |
| Amonyum | 0,5 mg/L | Organik kirlenme |
| Arsenik | 10 µg/L | Jeolojik (bazı bölgelerde yeraltı suyu) |
| Kurşun | 10 µg/L | Eski boru ve depolar |
| Bakır | 2 mg/L | Bakır borular |
| Demir | 200 µg/L | Pas, galvaniz depolar |
| Mangan | 50 µg/L | Jeolojik, siyah birikinti |
Sınır değerler yönetmelikte güncellenebilir; raporunuzdaki her parametrenin yanında laboratuvarın kullandığı sınır değer de yazılır. Raporu okurken her satırda “sonuç” ile “sınır” sütunlarını karşılaştırmanız yeterlidir.
Numune nasıl alınır?
- Laboratuvarın verdiği steril numune kabı kullanılır; kabın içine elle dokunulmaz.
- Musluk ağzı alevle ya da alkolle dezenfekte edilir, aeratör sökülür.
- Su 2–3 dakika akıtıldıktan sonra numune alınır (depo suyu temsil edilecekse depo çıkışına en yakın musluk seçilir).
- Kap belirtilen çizgiye kadar doldurulur, ağzı hemen kapatılır.
- Numune soğuk zincirde (4 °C civarı) ve genellikle 24 saat içinde laboratuvara ulaştırılır.
Akredite rapor ne demek?
Akreditasyon, laboratuvarın belirli bir analizi uluslararası standartlara (TS EN ISO/IEC 17025) uygun ve güvenilir şekilde yaptığının Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından onaylanmasıdır. Resmi işlemlerde, denetimlerde ve hukuki süreçlerde geçerli olan rapor akredite laboratuvar raporudur. Raporda akreditasyon logosu ve hangi parametrelerin akreditasyon kapsamında olduğu belirtilir.
Sonuç uygunsuz çıkarsa ne yapmalı?
- E. coli ya da enterokok çıktıysa: Suyu içme ve yemek amaçlı kullanmayı derhal bırakın, depoyu temizletip şok dezenfeksiyon yaptırın, kaynağı (çatlak, kapak, kanalizasyon) arayın ve tekrar analiz ettirin.
- Koliform çıktıysa: Temizlik ve dezenfeksiyon, ardından tekrar analiz.
- Demir, mangan yüksekse: Depo ve tesisatta korozyon kontrolü.
- Nitrat yüksekse (kuyu suyunda sık): Kaynağın korunması ve gerekirse arıtma.
- Kurşun yüksekse: Eski boru ve depoların değişimi.
Ne sıklıkla analiz yaptırılmalı?
| Bina | Önerilen analiz sıklığı |
|---|---|
| Konut, küçük apartman | Yılda 1 (sonbahar temizliği sonrası) |
| Site, büyük apartman | Yılda 1–2 |
| Okul, yurt | Yılda 2 |
| Otel | Sezon öncesi ve sezon ortası |
| Hastane | 3 ayda 1 ve risk planına göre |
| Kuyu suyu | Yılda en az 1, mevsim değişimlerinde ek |
Analiz paketleri: neyi ne zaman istemeli?
| Paket | İçerik | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Temel mikrobiyolojik | E. coli, koliform, enterokok | Her temizlik sonrası kontrol, yıllık rutin |
| Genişletilmiş mikrobiyolojik | + koloni sayısı, Pseudomonas, Clostridium | Kurum binaları, şikâyet durumları |
| Legionella | Legionella spp. / L. pneumophila | Otel, hastane, spor tesisi, site |
| Temel kimyasal | pH, iletkenlik, bulanıklık, nitrat, nitrit, amonyum | Kuyu suyu, yıllık rutin |
| Metal paketi | Demir, mangan, kurşun, bakır, çinko | Eski bina, galvaniz depo, paslı su |
| Tam yönetmelik paketi | Yönetmelikteki tüm parametreler | Yeni kaynak, kuyu açılışı, resmi ihtiyaç |
Sık yapılan numune hataları
- Steril olmayan, evdeki bir şişeyle numune almak
- Musluğu akıtmadan ilk suyu almak
- Numuneyi güneşte ya da arabada sıcakta bekletmek
- Laboratuvara 24 saatten geç ulaştırmak
- Klorlu suda mikrobiyolojik numune için tiyosülfatlı kap kullanmamak
- Numunenin alındığı noktayı ve saati kaydetmemek
Hatalı alınan numune, gerçekte temiz olan bir suyu kirli ya da kirli bir suyu temiz gösterebilir. Bu yüzden numunenin laboratuvarın talimatlarına uygun şekilde, mümkünse deneyimli bir kişi tarafından alınması önemlidir.
